De afbeelding bij de tijd van ontdekkers en hervormers is een detail uit een schilderij met de titel Beeldenstorm in een kerk dat geschilderd is in 1630 door Dirck van Delen, maar gaat over de gebeurtenissen in de late zomer van 1566, in de eeuw van de ontdekkers en de hervormers. Het schilderij hangt in het Rijksmuseum en is één van de weinige schilderijen die er van de beeldenstorm zijn gemaakt.

Ik heb me altijd afgevraagd hoe de beeldenstorm nu precies verlopen is. Lang heb ik gedacht dat het een chaos vanjewelste was en dat grote groepen van de bevolking erbij betrokken waren, zo doen althans de geschiedenisboeken op de middelbare school je geloven. Echter, na het lezen van een enkele handboeken lijkt de beeldenstorm wel redelijk spontaan te zijn begonnen, maar hoe meer de storm zich naar het noorden verplaatste, hoe meer de organisatie ervan toe nam. En echt groot waren de groepen nu ook weer niet, er was vooral weinig weerstand van katholieken. Op het schilderij in het Rijksmuseum zie je links een katholieke geestelijke angstig kijken naar wat er in zijn kerk gebeurt.

Zo’n beeldenstorm is trouwens niet alleen voorbehouden aan de Nederlandse Opstand, het bestond al en het komt nog steeds voor. Denk maar aan de het opblazen van de buddha beelden in Afghanistan in 2001. Of wellicht minder religieus, maar misschien wel meer symbolisch, het neerhalen van het grote beeld van Saddam Hoessein in 2003. En ook daarvan blijkt mijn beeld niet helemaal te kloppen. Die enkele minuten in het journaal deden vermoeden dat alles vooropgezet was door het Amerikaanse leger in een soort van ultiem overwinningsfeestje waarin het volk van Irak afscheid kon nemen van de onderdrukker, maar blijkbaar was hier juist weer sprake van een spontane actie en wisten de Amerikaanse soldaten niet zo heel goed hoe ze daar mee om moesten gaan.

Wat de beeldenstormen in ieder geval gemeen hebben is dat ze een spoor achterlaten in de geschiedenis. Soms willen we die sporen graag zien en maken ze onderdeel uit van onze identiteit, soms ook zijn ze onuitwisbaar.

www.rijksmuseum.nl
artikel in het Historisch Nieuwsblad over de beeldenstorm